Τοπική κυβέρνηση

Δέκα χρόνια μετά το πρώτο εγχείρημα διοικητικής και χωροταξικής αναδιάρθρωσης των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης της χώρας (Πρόγραμμα Ιωάννης Καποδίστριας,που έμοιαζε για την εποχή του με τολμηρό πολιτικό βήμα) και σήμερα βρισκόμαστε, εκ νέου, στην ίδια ανάγκη.
Δηλαδή βρισκόμαστε μπροστά στην αδήριτη ανάγκη να μεταρρυθμίσουμε τη μεταρρύθμιση.
Γιατί;                                            
Γιατί ενώ ο προγραμματικός στόχος του 1997 απέβλεπε στη δημιουργία Ισχυρών Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης,με διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια και λειτουργικό εκσυγχρονισμό, για να μπορούν οι Δήμοι να εξασφαλίζουν παροχή υπηρεσιών ισοδύναμης αποτελεσματικότητας στους κατοίκους των πόλεων και των χωριών,ωστόσο ο στόχος αυτός δεν επιτεύχθηκε και αυτό οφείλεται σε κάποιους λόγους που καταγράφονται σε σχετική μελέτη του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης και οι οποίοι (κατά την κρίση μας) έχουν ευθεία σχέση με τον τρόπο διακυβέρνησης της χώρας ή αλλιώς αποτελούν μέρος του κυβερνητικού προβλήματος:

α)Η μεταρρύθμιση δεν συνοδεύθηκε από μια συνολική μεταρρύθμιση του διοικητικού συστήματος της χώρας, με αποτέλεσμα το βήμα να μείνει μετέωρο, να διατηρηθεί άθικτος ο Κρατικός συγκεντρωτισμός και η Ελλάδα να παραμένει η πιο συγκεντρωτική χώρα στην Ευρώπη.

β)Ο μη ορθολογικός σχεδιασμός των διοικητικών ορίων σε συνδυασμό με την  επιλογή να δημιουργηθούν οι νέοι Δήμοι χωρίς να υπάρξουν κριτήρια βιωσιμότητας είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν νέοι ανίσχυροι διοικητικά Δήμοι, οι οποίοι δεν μπορούν να ανταποκριθούν στους στόχους της Μεταρρύθμισης.

γ)Η μεταρρύθμιση διατήρησε χωρίς αλλαγές το δημοτικό σύστημα διακυβέρνησης και δεν το προσάρμοσε στα δεδομένα και στους στόχους ενός ισχυρού και αποτελεσματικού Δήμου.

δ)Η μεταρρύθμιση ήταν αποσπασματική οργανωτικά  και δεν αντιμετώπισε μια σειρά προβλημάτων που αφορούσαν την ανάγκη κατηγοριοποίησης των Δήμων και την διάκριση αρμοδιοτήτων ανάλογα με αυτήν την κατηγοριοποίηση. Τέτοια προβλήματα σχετίζονται με  το μικρό μέγεθος των Δήμων, τη διατήρηση των κοινοτήτων και τη διατήρηση του υφιστάμενου Δημοτικού Κώδικα.

Με άλλα λόγια:

• μήτε η διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των νέων Δήμων  εξασφαλίσθηκε με την Μεταρρύθμιση όπως ήταν τουλάχιστον ως διακηρυγμένος στόχος.

• μήτε (πολύ περισσότερο) διασφαλίστηκε διαδικασία συμμετοχής στους πολίτες σε έναν κατεξοχήν και από παράδοση συμμετοχικό θεσμό όπως ήταν παλαιότερα ο Δήμος ή η πρώην κοινότητες. 
Συμπερασματικά:δεν αποκτήσαμε ούτε Δήμους με οικονομική αυτάρκεια  και δυνατότητα άντλησης ιδίων πόρων, ούτε διοικητική ικανότητα με καλά οργανωμένες υπηρεσίες και ανθρώπινο δυναμικό, που να αξιοποιούν τις νέες δυνατότητες και νέες τεχνολογίες για να ενισχύουν την ικανότητα των Δήμων να παράγουν ποιοτικά αναβαθμισμένες υπηρεσίες.

Επί πλέον διέφυγε το σπουδαιότερο που είναι η συμμετοχή του πολίτη στα κοινά  
Αντιθέτως οι περισσότεροι Δήμοι κινδυνεύουν από οικονομική κατάρρευση, δεν μπορούν να ασκήσουν πολλές από τις αρμοδιότητες  και οι Δήμαρχοι εξακολουθούν να συνωστίζονται στους διαδρόμους των υπουργείων και των περιφερειών προκειμένου να προωθήσουν προβλήματα και να εξασφαλίσουν χρήματα για τους Δήμους τους.
Κοντολογίς στο ερώτημα:

“Τι έχεις δήμαρχε (ας πούμε Μιχάλη μου)”;

Η απάντηση είναι γνωστή και παροιμιώδης:”Ότι είχα πάντα”.
Παλιά και νέα προβλήματα συσσωρεύτηκαν στους Δήμους και φέρνουν τους Δημάρχους σε αδιέξοδο.
Και αυτό πάλι γιατί,πέρα από τα νομοθετικά ελλείμματα ή και ελαττώματα που προαναφέραμε, οι κυβερνήσεις απο το 1997 μέχρι και σήμερα όχι μόνο δεν χρηματοδότησαν το πρόγραμμα “Καποδίστριας” αλλά και παρά τον νόμο συνεχίζουν να δεσμεύουν ζωτικούς πόρους που προορίζονταν για την αυτοδιοίκηση με τραγικά αποτελέσματα για το θεσμό αλλά και για τα πολιτικά στελέχη των κομμάτων τους που δέχτηκαν να “υπηρετήσουν” τον θεσμό,τα οποία ωστόσο,εδώ και δεκαετίες στα πλαίσια του δικομματισμού,”παίζουν” σε κάθε εκλογική αναμέτρηση το παιχνίδι του γνωστού “γαλαζοπράσινου” χρωματισμού της χώρας.

Ταφόπλακα δε στη διαδικασία συμμετοχής στα κοινά των αδέσμευτων και ανεξάρτητων πολιτών ήταν και ο γνωστός νόμος Παυλόπουλου, ο οποίος πέρα των προσχωμάτων που θέτει στην αυτόβουλη συμμετοχή και πιθανή εκπροσώπηση κοινωνικών ομάδων στο Δήμο, ανέτρεψε την αρχή της “κοινωνικής δεδηλωμένης” αλλά και κάθε έννοια κοινωνικής νομιμοποίησης της δημοτικής αρχής εφόσον, από το 2006 πλέον δήμαρχο “βγάζει” η κοινωνική μειοψηφία με 42% και στέλνει στην αντιπολίτευση την κοινωνική πλειοψηφία με 58%.

Δύο παραδείγματα επιβεβαιώνουν την προαναφερόμενη κρίση μας:

A. Σύμφωνα με το Γενικό Λογιστήριο του κράτους στην περίοδο 1998-2002 έγινε παρακράτηση πόρων από τους ΚΑΠ ποσού ύψους 1,471 δις ευρώ !!!.Το γεγονός αυτό  σε συνδυασμό με το ότι την ίδια χρονική περίοδο τα  υπουργεία έπαψαν να χρηματοδοτούν την αυτοδιοίκηση από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων με ποσά περί τα  250 εκ. ευρώ  τον χρόνο άρα  για  5 χρόνια  1,250 δις ευρώ, μας οδηγεί στο συμπέρασμα  ότι στην περίοδο 1998-2002  παρακρατήθηκαν από την Αυτοδιοίκηση  2,721 δις ευρώ!!! Ιδιαίτερα μεγάλο ποσό σε μια πολύ δύσκολη και σημαντική περίοδο για την  Τοπική Αυτοδιοίκηση, ίσως τη σημαντικότερη από άποψη νομοθετικών προθέσεων της κεντρικής διοίκηση προς την περιφέρεια και τοπική (αυτο)διοίκηση.

B. Σύμφωνα με πρόσφατη δήλωση (4 Αυγούστου) του προέδρου της ΚΕΔΚΕ (γνωστού στελέχους και μέχρι πρότινος υπουργού Υγείας του κυβερνώντος κόμματος) κου Νικήτα Κακλαμάνη,η ΚΕΔΚΕ δεν πρόκειται να προσέλθει σε διάλογο για την εν λόγω μεταρρύθμιση εάν προηγουμένως δεν έχουν εκπληρωθεί τα υπεσχημένα τα οποία είναι:

1. Εκταμίευση -μέχρι τέλους Αυγούστου- του ποσού των 250 εκατ. ευρώ προς τους ΟΤΑ.

2. Κατάθεση και ψήφιση στα θερινά τμήματα της βουλής της διάταξης για τη μεταφορά των τελών κυκλοφορίας (90%) στους Δήμους.

3. Δρομολόγηση της διαδικασίας καταβολής του 1,7 δις ευρώ υπό τη μορφή ομολόγων, όπως έχει ήδη συμφωνηθεί με το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών.

Ο πρόεδρος της ΚΕΔΚΕ στη δήλωσή του βάζει και μια ρήτρα:”Τότε και μόνο τότε η ΚΕΔΚΕ θα προσέλθει στο τελικό στάδιο του διαλόγου με την κυβέρνηση”.Ανάλογη στάση κρατά και ο Δήμαρχος Τρικκαίων (πρόεδρος της ΤΕΔΚ Νομού Τρικάλων) κος Μιχάλης Ταμήλος. “Πρώτα τα λεφτά και μετά η συζήτηση”.

Η κυβέρνηση απαντά: “πρώτα συνενώσεις και μετά τα λεφτά”.

Θεατρίνοι σε μια κακόγουστη παράσταση όπου οι πρωταγωνιστές ενώ γνώριζαν ότι ο θιασάρχης είναι μπαταχτσής,ωστόσο ζητούσαν το “χρίσμα” του για να ηγηθούν της θεατρικής ομάδας.
Το θέατρο του παραλόγου εις βάρος του αυτοδιοικητικού θεσμού συνεχίζεται σε μια εποχή στην οποία έπρεπε να γίνουν άλματα. Γιατί σήμερα οι πόλεις καλούνται να παίξουν πρωταγωνιστικό ρόλο,να περιγράψουν τη φυσιογνωμία τους με βάση την οποία θα αναπτύξουν και το όραμά τους για το μέλλον της τοπικής κοινωνίας.
Οι ελληνικές πόλεις έχουν μείνει τραγικά πίσω και –το χειρότερο- δεν γίνεται σχεδόν τίποτε για να καλυφθεί το χαμένο έδαφος.

Στο προσφατο συνέδριο της ΚΕΔΚΕ έγινε λόγος για νέους “τύπους” Δήμων.
Ενδεχομένως να κατηγοριοποιηθούν σε:
•Μητροπολιτικούς
•Αστικούς
•Ανοιχτών πόλεων
•Ορεινούς και
•Νησιωτικούς
Κανείς μέχρι στιγμής όμως δεν γνωρίζει τις προθέσεις της Κυβέρνησης για το περιεχόμενο των νέων δήμων αλλά και την διαδικασία ανάδειξης και αντιπροσώπευσης των κοινωνικών ομάδων (εκλογικό σύστημα).Όπως προαναφέραμε δεν γίνεται διάλογος ούτε καν από τα  θεσμοθετημένα όργανα (ΚΕΔΚΕ-ΕΝΑΕ-ΥΠΕΣΔΑ).

Για την “Τρικκαίων Πολιτεία” υπάρχουν τουλάχιστο δύο ανοικτά ζητήματα:

1.Εάν δεχτούμε ότι πάμε σε συρρίκνωση του αριθμού των δήμων στο Νομό,τότε διερωτόμαστε με ποια διαδικασία θα διασφαλιστεί η αντιπροσώπευση κοινωνικών ομάδων που στις εκλογές δεν θα ρυμουλκούνται στα κομματικά οχήματα στον (κατά τα άλλα) συμμετοχικότερο θεσμό και ως εκ τούτου δημοκρατικό που είναι ο Δήμος των πολιτών;

2.Εάν ακόμα και ο νέος τύπος Δήμου δεν θα έχει στην αρμοδιότητα του όλα τα ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος που έχουν να κάνουν με τη Παιδεία,την Υγεία,την Κοινωνική Πρόνοια,τη Πολιτική Προστασία,το Περιβάλλον και τον Πολιτισμό ή αλλιώς (όπως υποστηρίζουμε) να γίνει ο δήμος μας “τοπική κυβέρνηση εφ’ όλης της ύλης” που θα μας απασχολεί εξίσου η Οδοποιία και η Ανεργία, το Πράσινο και οι εξαρτησιογόνες ουσίες, η Ύδρευση και η Δημιουργική απασχόληση των παιδιών, το κυκλοφοριακό και ο Τουρισμός, τα Σκουπίδια και η Κουλτούρα….Τότε γιατί αυτόν τον “θεσμό” θα πρέπει να τον βαφτίζουμε αυτοδιοικητικό;

Για να θεσμοθετηθούν Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα πρέπει τα κόμματα που νομοθετούν και ιδιαίτερα τα “κόμματα εξουσίας” να συγκρουστούν με τον κακό τους εαυτό.
Όταν όμως αυτό δεν έγινε από τις Κυβερνήσεις του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος, το οποίο στην ιδρυτική του διακήρυξη δέχεται τη τοπική αυτοδιοίκηση σαν ένα από τα τρία βάθρα του δημοκρατικού πολιτεύματος, τότε γιατί να ελπίζουμε ότι θα το επιχειρήσει η σημερινή Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας η οποία δεν τον έχει καν ούτε ως διακηρυγμένο στόχο;  

•••

Δείτε επίσης:Τόπος και Αυτοδιοίκηση , Αποκέντρωση με Αυτοδιοίκηση , Δημοτικοί μονόλογοι.